İdmana investisiya: Azərbaycanda stadion və akademiya layihələrinin yenilikləri

Giriş

2015-ci il iyunun 12-də Bakıda ilk Avropa Oyunlarının başlanmasına bir gün qalırdı. Bu tədbir təkcə idman təqviminin ən böyük yarışlarından biri deyildi. O, Azərbaycanın idmana sərmayə qoymaq və beynəlxalq yarışlara ev sahibliyi etmək iddiasını da sınağa çəkirdi.

Belə bir vaxtda stadion layihələrini yalnız tikilən obyektlərin sayı ilə ölçmək asandır. Əsas sual isə daha genişdir: böyük tədbir bitdikdən sonra yaradılan infrastruktur kimə xidmət edəcək? Stadion layihələri idmançıların hazırlığına, gənclərin iştirakına və yerli yarışların keyfiyyətinə davamlı təsir göstərməlidir. Bu məqsədlərə xidmət etməyən investisiya, nə qədər möhtəşəm görünsə də, potensialını tam reallaşdırmır.

2015-ci ildə ölkənin idman siyasəti bir neçə istiqaməti əhatə edirdi. Azərbaycan ilk Avropa Oyunlarına ev sahibliyi edir, 2016-cı ildə Bakıda Formula 1 üzrə Avropa Qran-prisinin keçirilməsinə hazırlaşır, eyni zamanda gənc idmançıların beynəlxalq səviyyəyə çıxması üçün imkanlarını genişləndirirdi. Bu planlarda stadion layihələri böyük tədbirlər üçün məkan yaratmaqla yanaşı, idmanın gələcək inkişafına da töhfə verməli idi.

İdmançılar və komandalar

Bu mənzərədə velosipedçilər Aqşin İsmayılov və Tural İskəndərov diqqətəlayiq nümunə idi. 27 yaşlı dağ velosipedçisi İsmayılov iyunun 13-də, Oyunların ilk günlərində starta çıxmalı və medal qazanmağa ümid edirdi. Onun hədəfi şəxsi nəticədən daha geniş məna daşıyırdı: yeni idman növündə yerli idmançının beynəlxalq səhnədə rəqabət aparması gənclər üçün nümunə yaradırdı.

Yol velosipedçisi Tural İskəndərov isə şosse yarışlarında göstərdiyi güclü nəticələrlə seçilirdi. Hər iki idmançı beynəlxalq yarışlarda çıxış etmişdi. Onlar üçün əsas məsələ ev sahibi ölkənin diqqətindən yararlanmaqla yanaşı, bu təcrübəni konkret nəticəyə çevirmək idi. Dağ velosipedi və şosse fərqli hazırlıq, taktika və yarış şəraiti tələb etdiyindən, idmançıların çıxışını eyni meyarla qiymətləndirmək olmaz. Stadion layihələri də idmançıların gündəlik hazırlıq ehtiyaclarını nəzərə alan daha geniş idman sisteminin bir hissəsi kimi planlaşdırıla bilər.

Gənclərin velosipedə marağının artması da bu hekayənin vacib tərəfidir. İctimai maraq öz-özlüyündə çempion yetişdirməsə də, məşqə başlamaq üçün zəmin yaradır. Növbəti addım əlçatan məşq məkanları, təhlükəsiz marşrutlar və təcrübəli məşqçilər təmin etməkdir. Diqqət yalnız yarış gününə deyil, idmançı yetişdirən gündəlik sistemə yönəlməlidir.

Əsas amillər

İdman infrastrukturuna investisiya təkcə görünən tikililəri deyil, onların istifadəsini təmin edən mexanizmləri də əhatə etməlidir. Stadionlar geniş tamaşaçı auditoriyasını qəbul edə, beynəlxalq standartlara cavab verə və şəhərin idman təqviminə xidmət göstərə bilər. Stadion layihələri planlaşdırılarkən obyektin tədbirlərdən kənar günlərdə nə qədər işlək qalması, gənclər üçün nə dərəcədə əlçatan olması və saxlanma xərclərinin necə qarşılanması nəzərə alınmalıdır. Onların uzunmüddətli dəyəri məhz bu amillərlə müəyyənləşir.

Bu səbəbdən infrastruktur yenilikləri idman siyasətinin başlanğıcıdır, sonu deyil. Velosiped yarışında stadion əsas məkan olmaya bilər, amma eyni investisiya prinsipi burada da keçərlidir: yarış marşrutu, texniki xidmət, məşq imkanları və tamaşaçı təcrübəsi bir-birini tamamlamalıdır. Böyük tədbir gündəlik idman fəaliyyəti ilə əlaqələndirilməsə, onun mirası zəifləyər. Stadion layihələri də mövcud idman imkanları ilə əlaqələndirildikdə daha faydalı nəticə verə bilər.

Futbol akademiyaları da bu yanaşmanın mühüm hissəsidir. Onların işi yalnız istedadlı uşaqları seçmək deyil, məşqi, təhsili, sağlamlığı və yarış təcrübəsini vahid inkişaf sistemində birləşdirməkdir. AFFA üçün infrastrukturun faydasını ölçən meyarlar da təkcə meydançaların mövcudluğu olmamalıdır: neçə gənц onlardan müntəzəm istifadə etdiyi və məşq keyfiyyətinin necə qorunduğu da önəmlidir. Stadion layihələri академиялар üçün məşq və yarış imkanları ilə tamamlanmalıdır.

Gənc inkişaf proqramları ilə tikinti arasında birbaşa əlaqə yaratmaq vacibdir. Obyektlərə çıxış, məşqçi hazırlığı və yaş qrupları üzrə yarış sistemi olmazsa, yeni idman məkanları az istifadə edilə bilər. Sponsorluq da yalnız tədbirin adında və ya reklamında qalmamalı, yerli qrupların yarışlarına və uzunmüddətli hazırlığına töhfə verməlidir. Beləliklə, özəl dəstək dövlət investisiyasını tamamlayar, onu əvəz etməz.

2015-ci ildə bu sual xüsusilə aktual idi, çünki ölkə eyni vaxtda bir neçə böyük tədbirə ev sahibliyi etməyə hazırlaşırdı. İdman naziri Azad Rəhimov Azərbaycanın özünü idman ölkəsi kimi təsdiqlədiyini bildirirdi. Bu iddianın inandırıcılığı tədbirlərin miqyası ilə yanaşı, onların ardından qalan imkanların nə qədər əlçatan və davamlı olacağına bağlı idi. Stadion layihələri üzrə qərarlar da bu uzunmüddətli məqsədlərə uyğun qiymətləndirilməlidir.

İdman tikililərinin tarixi və istifadəsi barədə ümumi təsəvvür yaratmaq üçün illərinə görə tamamlanmış idman tikililərinin siyahısı faydalı istinad nöqtəsidir. Bu siyahılar ayrı-ayrı obyektləri göstərir, lakin onların ictimai və idman baxımından nə dərəcədə səmərəli işlədiyini qiymətləndirmək üçün əlavə kontekst lazımdır.

Yarışın ssenarisi

İsmayılov üçün iyunun 13-dəki start qısa müddətdə nəticə əldə etmək imkanı idi. Ancaq dağ velosipedində medal şansı yalnız hazırlıqdan asılı deyil. Marşrutun çətinliyi, tempin düzgün bölüşdürülməsi və yarış zamanı verilən taktiki qərarlar da həlledici ola bilər. O, medal qazanmağa ümid edirdi, amma bu, zəmanət deyil, iddialı məqsəd idi.

İskəndərovun şosse yarışlarındakı təcrübəsi isə ölkənin velosiped üzrə daha geniş rəqabət potensialını göstərirdi. İki idmançının fərqli növlərdə təmsilçiliyi tək bir nəticəni gözləməkdən daha qiymətlidir: bu, velosiped idmanının ölkədə bir neçə istiqamətdə inkişaf edə biləcəyinə işarə edir. Bununla belə, yarışöncəsi məlumatlarda zədə və ya heyət dəyişikliyi barədə xəbər yox idi. Proqnoz üçün əlavə idman xəbəri də mövcud deyildi.

Ev sahibi olmağın üstünlüyü azarkeş dəstəyi və tanış mühitdir, lakin yüksək gözləntilər idmançıya əlavə təzyiq də yarada bilər. Buna görə yarışın ssenarisi sadə deyildi: İsmayılov medal uğrunda mübarizə aparmalı, İskəndərov isə şosse təcrübəsini nəticəyə çevirməli idi. Onların çıxışını qiymətləndirərkən medal sayından əlavə, beynəlxalq rəqabətdə göstərdikləri səviyyəyə də baxmaq lazımdır.

Nəticə

2015-ci il Avropa Oyunları Azərbaycanın idmana investisiyasını həm nümayiş, həm də hesabat anına çevirirdi. Stadion layihələri və böyük tədbirlər ölkənin idman simasını formalaşdıra bilər. Lakin uzunmüddətli nəticə akademiyaların, məşq proqramlarının və yerli idman imkanlarının gücü ilə ölçüləcək. Bu baxımdan stadion layihələri gündəlik idman həyatına xidmət edən davamlı planın tərkib hissəsi olmalıdır.

Aqşin İsmayılovun medal ümidi və Tural İskəndərovun beynəlxalq təcrübəsi bu mənzərənin idmançı tərəfini göstərirdi. Yarışlara ayrılan resurslar gənclərin artan marağı ilə birləşsə, infrastruktur daha geniş sistemin dayağına çevrilə bilər. Əks halda, tədbir uğurla keçirilsə belə, yaratdığı imkanlar qısaömürlü qalacaq.